Kredyt konsumencki – co to jest i jakie są nowe zasady w 2026 roku

Kredyt konsumencki to umowa, w której bank lub inna instytucja finansowa udostępnia Ci środki pieniężne na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Mówiąc prościej – to każdy kredyt, który bierzesz jako zwykły konsument na swoje prywatne potrzeby, a nie na biznes.

Nowa ustawa o kredycie konsumenckim z 2026 roku znacznie poszerza tę definicję. Teraz obejmuje ona wszystkie umowy kredytowe niezależnie od kwoty – wcześniej górny limit wynosił 255 550 zł (równowartość 75 000 EUR). Zniesiono też dolny limit 200 EUR, który wcześniej wykluczał najmniejsze pożyczki z ochrony konsumenckiej.

Do kredytów konsumenckich zaliczamy teraz: kredyty gotówkowe, kredyty w rachunku bieżącym (debety), karty kredytowe, leasingi z opcją wykupu, kredyty nieoprocentowane spłacane w ratach przez minimum 3 miesiące, a nawet niektóre formy ratalnych zakupów. Jedyny wyjątek? Kredyty hipoteczne zabezpieczone na nieruchomości – te mają osobne regulacje.

Nowa definicja kredytu konsumenckiego jest bardzo szeroka i obejmuje praktycznie wszystkie formy finansowania dla konsumentów. Najczęściej spotykane to kredyty gotówkowe – klasyczne pożyczki na dowolny cel, które spłacasz w stałych ratach przez określony czas. Przykład: kredyt 50 000 zł na 5 lat w PKO BP ma ratę około 1 100 zł przy RRSO 8,5%.

Karty kredytowe i debety w rachunku bieżącym też są kredytami konsumenckimi. Jeśli masz limit 5 000 zł na karcie kredytowej Santandera, to podlega on nowym zasadom ustawy. Podobnie z debetem – nawet 500 zł "na minusie" w mBanku to kredyt konsumencki wymagający oceny zdolności kredytowej.

Leasing konsumencki z opcją wykupu również wchodzi w zakres nowych regulacji. Jeśli leasingujesz samochód osobowy z możliwością wykupu na koniec umowy, bank musi przestrzegać wszystkich zasad kredytu konsumenckiego. To samo dotyczy kredytów ratalnych w sklepach – nawet zakup AGD na raty przez 6 miesięcy podlega nowym przepisom.

Największa rewolucja w nowej ustawie to zniesienie górnego limitu kwotowego. Wcześniej kredyty powyżej 255 550 zł nie podlegały ochronie konsumenckiej – teraz każdy kredyt niezabezpieczony hipoteką jest kredytem konsumenckim. Oznacza to, że nawet pożyczka 1 miliona złotych na cele prywatne podlega tym samym zasadom co kredyt 10 000 zł.

Równocześnie zniesiono dolny limit 200 EUR (około 850 zł). Wcześniej małe pożyczki poniżej tej kwoty mogły być udzielane bez pełnej ochrony konsumenckiej. Teraz nawet kredyt 500 zł wymaga od banku przestrzegania wszystkich procedur – oceny zdolności kredytowej, właściwych informacji o kosztach i przestrzegania terminów na odstąpienie od umowy.

Nowe zasady wprowadzają też zakaz automatycznego kredytowania. Bank nie może już wysłać Ci karty kredytowej bez wyraźnej zgody ani automatycznie przyznać limitu w rachunku. Każdy kredyt wymaga Twojej świadomej i jednoznacznej zgody – w przeciwnym razie może zostać zastosowana sankcja kredytu darmowego.

Nowa ustawa nakłada na banki znacznie większe obowiązki w zakresie oceny zdolności kredytowej. Każdy kredytodawca musi teraz dokładnie sprawdzić Twoją sytuację finansową i udokumentować całą procedurę. Nie wystarczy już powierzchowna analiza – bank musi zbadać Twoje dochody, wydatki, inne zobowiązania i realną możliwość spłaty kredytu.

Kluczowa zasada: zakaz udzielania kredytu przy negatywnej ocenie zdolności kredytowej. Jeśli analiza wykaże, że nie będziesz w stanie spłacać rat bez nadmiernego obciążenia budżetu, bank nie może udzielić kredytu. To ochrona przed zadłużeniem ponad możliwości – wcześniej niektóre instytucje udzielały kredytów nawet przy wątpliwej zdolności kredytowej.

Banki mają też nowe obowiązki informacyjne. Przed podpisaniem umowy musisz otrzymać pełne informacje o kosztach kredytu, RRSO, warunkach spłaty i prawie do odstąpienia. Wszystkie informacje muszą być przedstawione w sposób jasny i zrozumiały – koniec z małym drukiem i niejasnym językiem prawniczym.

Najpoważniejszą nowością w ustawie jest wprowadzenie sankcji kredytu darmowego. Jeśli bank naruszy kluczowe przepisy przy udzielaniu kredytu, możesz zostać zwolniony z obowiązku jego spłaty. To radykalna zmiana – wcześniej naruszenia skutkowały co najwyżej karami finansowymi dla banku, ale kredyt i tak musiałeś spłacić.

Sankcja kredytu darmowego może zostać zastosowana w kilku sytuacjach: gdy bank udzielił kredytu bez Twojej wyraźnej zgody (np. automatycznie przyznał limit), gdy nie przeprowadził właściwej oceny zdolności kredytowej, lub gdy udzielił kredytu mimo negatywnej oceny zdolności. W takich przypadkach możesz nie spłacać kapitału – zostają tylko odsetki i opłaty zgodne z przepisami.

Ważne: sankcja nie jest automatyczna. Musisz udowodnić naruszenie przepisów przez bank, często z pomocą prawnika specjalizującego się w prawie bankowym. Bank będzie bronił się przed zastosowaniem sankcji, więc potrzebujesz solidnej dokumentacji i znajomości nowych przepisów. W praktyce może to oznaczać długotrwałe postępowanie sądowe.

Często słyszysz pytanie: kredyt konsumencki a gotówkowy – czy to to samo? Nie do końca. Kredyt gotówkowy to konkretny produkt bankowy – pożyczka na dowolny cel, którą otrzymujesz w gotówce lub na konto, spłacana w stałych ratach. Kredyt konsumencki to natomiast prawna kategoria obejmująca wszystkie kredyty dla konsumentów, w tym kredyty gotówkowe.

Mówiąc prościej: każdy kredyt gotówkowy jest kredytem konsumenckim, ale nie każdy kredyt konsumencki jest kredytem gotówkowym. Kredyt konsumencki to szerszy termin obejmujący także karty kredytowe, debety, leasingi czy kredyty ratalne w sklepach. Wszystkie podlegają tym samym zasadom ochrony konsumenckiej.

W praktyce różnica jest istotna przy wyborze finansowania. Jeśli szukasz konkretnej kwoty na określony cel (np. 30 000 zł na remont), bierzesz kredyt gotówkowy. Jeśli potrzebujesz elastycznego dostępu do środków, możesz wybrać kartę kredytową – oba to kredyty konsumenckie z tą samą ochroną prawną, ale różnymi zasadami spłaty i kosztami.

Wybór kredytu konsumenckiego w nowych realiach prawnych wymaga przemyślanej strategii. Pierwszym krokiem jest ocena własnej zdolności kredytowej – skorzystaj z kalkulatora zdolności kredytowej, aby sprawdzić, na jaką kwotę możesz liczyć. Pamiętaj, że banki mają teraz obowiązek dokładnej weryfikacji i nie mogą udzielić kredytu przy negatywnej ocenie.

Następnie porównaj oferty różnych banków, zwracając uwagę na RRSO (Rzeczywistą Roczną Stopę Oprocentowania) – to najważniejszy wskaźnik rzeczywistego kosztu kredytu. Przykład: kredyt 50 000 zł na 5 lat w PKO BP (RRSO 8,5%) kosztuje łącznie 66 000 zł, a w Santanderze (RRSO 10,2%) już 69 500 zł. Różnica 3 500 zł to sporo pieniędzy. Użyj porównywarki kredytów do szybkiego zestawienia ofert.

Zwróć też uwagę na nowe obowiązki informacyjne banków. Każdy kredytodawca musi przedstawić Ci pełne informacje o kosztach, warunkach i prawach przed podpisaniem umowy. Jeśli bank próbuje Cię pospieszyć lub nie udziela jasnych odpowiedzi na pytania o koszty, to czerwona flaga. Skorzystaj z 14-dniowego okresu na odstąpienie od umowy, jeśli masz wątpliwości.